Stamceltransplantatie voor de ziekte van Parkinson: een ervaring in Melbourne (Australië)

M.H. Valstar, arts-assistent Neurochirurgie, Academisch Ziekenhuis Groningen

Als voorbereiding op toekomstig stamcelonderzoek in Groningen heb ik aan het einde van mijn studie geneeskunde een stage in Melbourne, Australië gelopen. De Parkinson Patiënten Vereniging heeft dit financieel mede mogelijk gemaakt, daar stamcellen worden gezien als mogelijke donor-celbron voor transplantatietherapie voor de ziekte van Parkinson.

Stamcellen zijn als het ware de basiscellen van het lichaam. Ze kunnen uitgroeien tot alle soorten cellen en weefsels. In theorie maakt deze eigenschap ze dus geschikt voor transplantatie bij bijvoorbeeld diabetes of de ziekte van Parkinson.

Bij de ziekte van Parkinson is het doel uit te zoeken welke soorten stamcellen opgewerkt kunnen worden tot dopamine-vormende cellen. Deze zouden dan getransplanteerd kunnen worden in de basale kernen van patiënten met de ziekte van Parkinson, zoals ook al is gebeurd met foetale cellen.

Australië
In Australië is men wat betreft basaal stamcelonderzoek al lange tijd zeer actief bezig. Eerder dit jaar werd dan ook een nationaal stamcel centrum opgericht, met een flinke subsidie van de regering. Een goede plek dus om ervaring op te doen met technieken die nodig zijn bij stamcelonderzoek.

In het Neurosciences laboratorium van Professor M. Horne op de Melbourne University, heb ik me bezig gehouden met het kweken en bewerken van stamcellen, onder begeleiding van dr. David Finkelstein. Bij dergelijk onderzoek worden meestal muisstamcellen gebruikt. In de experimenten maakten we gebruik van muis embryonale stamcellen en hersenstamcellen. Het doel was uit te vinden welke van de twee het beste dopamine kan maken. Daarvoor moesten de cellen eerst uitgroeien tot zenuwcellen, wat bereikt kan worden door de kweekomstandigheden te variëren. Vervolgens onderzochten we met een dopamine kleuring waar het meeste dopamine geproduceerd werd. Voor conclusies was het bij mijn vertrek helaas nog te vroeg.

Met de verkregen intellectuele en praktische bagage, zal dit soort onderzoek de komende tijd in Groningen worden voortgezet.

Afstoting
Voordat het gebruik van stamcellen een behandelmogelijkheid is, zal nog veel onderzoek moeten worden gedaan. Niet alleen moet goed worden uitgezocht hoe stamcellen zich gedragen en te beïnvloeden zijn in hun gedrag. Ook moeten potentiële problemen als afstoting door de gastheer en ingroei in het lichaam worden opgelost. De vraag wat de beste bron voor donorcellen is, moet ook nog worden beantwoord: eigen stamcellen (bijvoorbeeld uit het beenmerg) of embryonale stamcellen?

Om uit te vinden welke cellen het meest geschikt zijn, moet in de komende jaren nog veel onderzoek verricht worden. Vervolgens is het nog een grote stap naar toepasbaarheid bij patiënten.

2004