door Bert Poort, lid van de Werkgroep Wetenschap en Ethiek

Inleiding
Het Lareb (Stichting Landelijke Registratie en Evaluatie Bijwerkingen) Centrum, gevestigd in 's-Hertogenbosch, heeft als voornaamste doel een toepassing van Farmacotherapie (de behandeling met farmaceutische geneesmiddelen) bij iedere ziekte zo veilig mogelijk te maken. Lareb is vooral bekend als een meldpunt voor bijwerkingen van geneesmiddelen om een zo veilig en verantwoord gebruik van geneesmiddelen na te streven. Deze taak voert het centrum uit in opdracht van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.
Op 29 mei 2008 waren door Lareb in Utrecht diverse patiëntenorganisaties uitgenodigd voor een bijeenkomst om samen met een aantal medewerkers van Lareb nader in te gaan op de kerntaken en de werkwijze van deze stichting. De directeur van de Lareb, prof.dr.A.C. van Grootheest, bijzonder hoogleraar aan de Rijkuniversiteit Groningen, opende de bijeenkomst met een hartelijk welkomstwoord. De lezing over de taken van het Lareb Centrum werd gehouden door dr. Wegewijs. Aan het slot van de vergadering kon iedere deelnemer vragen stellen, maar ook kritische geluiden laten horen.

Wat doet Lareb met meldingen en wat is het belang ervan ?
Lareb streeft ernaar om over gemelde geneesmiddelen kennis te verzamelen en te beheren. Lareb probeert door onderzoek de gemelde bijwerkingen te analyseren, risico's van het medicijngebruik op te sporen en de veiligheid van de medicijnen in de dagelijkse praktijk te bewaken en heeft daarmee vooral de kwaliteit van het leven voor de patiënt op het oog, Er wordt voorlichting gegeven aan beroepsgroepen en patiënten over de werkwijze van Lareb en het belang van iedere melding voor de patiënt.

Patiëntenmelding
Niet alleen artsen en apothekers melden gesignaleerde bijwerkingen van geneesmiddelen. Ook iedere patiënt kan bij de Lareb - medewerkers aankloppen met klachten en verschijnselen, zelfs als artsen en apothekers deze bijwerking onwaarschijnlijk vinden. Lareb stimuléért zelfs de opgave van ervaren bijwerkingen door patiënten. Het melden door patiënten heeft een belangrijke meerwaarde, omdat de patiënt vaak meer en andere informatie geeft.. Zo meldden het laatste jaar meer patiënten dan artsen en apothekers over plantaardige middelen, homopathica en andere niet-reguliere producten. Lareb ontvangt deze meldingen graag, want er is in het algemeen weinig bekend over mogelijke schadelijke effecten van deze producten. Bovendien klopt de patiënt o.a. bij Lareb aan , omdat 23 % van de patiënten het gevoel heeft, dat zijn/haar klacht elders niet serieus genomen wordt en er bij 22% van de meldingen geen actie ondernomen wordt.

Het aantal patiëntenmeldingen is sinds de start in 2003 dan ook fors gestegen en wel van 173 in 2003 tot 1440 in 2007 op een totaal van 6894 meldingen in 2007 (20%). De uitwisseling vindt vooral plaats via (www.lareb.nl), maar kan ook telefonisch of schriftelijk plaatsvinden. Lareb streeft ernaar om op een voor patiënten bestemd deel van de site of langs andere weg de wetenschappelijke informatie in heldere taal voor de patiënt weer te geven. In 2007 raadpleegden liefst 182.000 bezoekers de Lareb - website. In 2007 ging Lareb voor het eerst een overeenkomst aan met een patiëntenvereniging, de Diabetes Vereniging Nederland, om zoveel mogelijk informatie uit te wisselen over nieuwe ontwikkelingen en de leden te stimuleren bijwerkingen te melden. Andere verenigingen hebben ook al een eerste contact gelegd met Lareb.

Welke route volgt Lareb na een melding?
De route van een melding begint met invulling van een meldformulier, dat wordt ingevoerd, gecodeerd en geanalyseerd. De melder ontvangt een ontvangstbevestiging. De codering van ieder geneesmiddel wordt vastgelegd om belangrijke gegevens ook internationaal uit te kunnen wisselen. Bij de analyse van een gecodeerde melding probeert men een oorzakelijk verband tussen de klachten/verschijnselen en het geneesmiddel te vinden. Sommige meldingen worden er uit geselecteerd op grond van relevante informatie uit een andere bron. Men besluit dan het verband tussen een bijwerking en een geneesmiddel nader en uitgebreider te analyseren. In wetenschappelijke studies gaan medewerkers na, wat er bekend is over bijwerking(en) via databanken, naslagwerken en wetenschappelijke literatuur. Ze gaan dieper in op eigenschappen, werkingsmechanismen, kinetiek en wisselwerking met andere geneesmiddelen. Aan de patiënt wordt gevraagd naar andere ziekten, naar andere geneesmiddelen en naar erfelijke aanleg in de familie. Tevens vraagt men aan de patiënt naar de tijd, die verlopen is tussen het krijgen van de klacht(en) en de start van gebruik van het geneesmiddel. Alle beschikbare gegevens uit de wetenschappelijke literatuur en uit de praktijk worden naast elkaar gelegd en gewogen. Uiteindelijk worden berichten en wetenschappelijke publicaties van het Lareb over het onderzochte geneesmiddel beoordeeld door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.

Na analyse van bijwerking(en) van een bepaald geneesmiddel vindt er met een verslag een inhoudelijke terugkoppeling plaats aan de melder en past de Lareb de regels van zorgvuldigheid en privacy toe. Hierin vermeldt Lareb op de eerste plaats de meest voorkomende bijwerkingen van het onderzochte medicijn of product, die bij het merendeel van de patiënten naar voren zijn gekomen, met daarbij soms belangrijke functionele veranderingen in het lichaam. Vergelijkende studies van andere middelen in eenzelfde groep worden soms gepresenteerd. Voorts geeft Lareb bij deze terugkoppeling aan, dat de melding van het betreffende geneesmiddel in de Lareb databank, waar alle bijwerkingen van alle geneesmiddelen in worden opgeslagen, zal worden opgenomen. Zo krijgt Lareb een goed overzicht van de veiligheid van ieder gemeld geneesmiddel en zal door Lareb actie ondernomen worden, als dat nodig is. Ook geeft Lareb waarschuwingen bij een combinatie van medicijnen, die elkaar niet verdragen.

Het Lareb is als Bijwerkingen Centrum van geneesmiddelen in Nederland de laatste jaren sterk gegroeid. Daarom is er in 2003 een fonds opgericht, het Nederlandse Bijwerkingen Fonds. Het fonds steunt onderzoek en onderwijs op het gebied van bijwerkingen en veiligheid van geneesmiddelen en andere producten. Het fonds heeft aan de Rijksuniversiteit Groningen een bijzondere leerstoel Geneesmiddelenbewaking en Geneesmiddelenveiligheid ingesteld om wetenschappelijk onderzoek en onderwijs over bijwerkingen van geneesmiddelen verder uit te bouwen.

Slotconclusie
Het streven van Lareb is om optimale kwaliteit het doel te laten zijn en betrouwbare informatie te geven aan artsen, apothekers en gebruikers van reguliere en natuurlijke geneesmiddelen en eventuele bijwerkingen. Dit is van groot belang voor het creëren van een gerechtvaardigd vertrouwen in het gebruik van geneesmiddelen.

Lareb - medewerkers gaven na de bijeenkomst te kennen om ook met de Parkinson Patiënten Vereniging een nauwere samenwerking te willen aangaan. Met name zou een toename van meldingen over bijwerkingen van Parkinsonmedicatie door de patiënt erg op prijs gesteld worden. Uiteindelijk is de Parkinsonpatiënt er zelf het meest bij gebaat.Gezien de grote kennis, die inmiddels bij Lareb aanwezig is over bijwerkingen van geneesmiddelen en de professionele instelling van de organisatie is een samenwerkingsverband zeker aan te bevelen.

Parkinsonpatiënten , die tijdens de medicatie klachten of verschijnselen bemerken, worden nu al aangeraden, bij voorkeur via de site (www.lareb.nl) of anders telefonisch of schriftelijk met het Lareb Centrum contact op te nemen.

Adresgegevens Lareb
Nederlands Bijwerkingen centrum Lareb,
Goudsbloemvallei 7,
5237 MH 's-Hertogenbosch
Tel 073-6469700
info@lareb.nl