Onderzoek naar de voorspellers van dementie bij de ziekte van Parkinson | parkinson-vereniging.nl

A A
Meer

Onderzoek naar de voorspellers van dementie bij de ziekte van Parkinson

Onderzoek naar de voorspellers van dementie bij de ziekte van Parkinson

K.T.E. Olde Dubbelink

Dementie bij de ziekte van Parkinson, en de daarbij vaak optredende hallucinaties en waanideeën, hebben een sterk negatieve invloed op de kwaliteit van leven van patiënten en hun partners. Er zijn slechts zeer beperkte mogelijkheden om deze verschijnselen (tijdelijk) te onderdrukken; vaak is uiteindelijk opname in een verpleeghuis noodzakelijk. De ziekte van Parkinson wordt gekenmerkt door een stoornis van het bewegen. Traagheid, beven en spierstijfheid zijn daarbij de meest op de voorgrond staande verschijnselen. Het is minder bekend dat ook een dementie kan optreden bij de ziekte van Parkinson. Pas de laatste jaren is duidelijk geworden dat dit bij ruim 40% van alle patiënten het geval is. Mildere stoornissen van het geheugen en denken komen zelfs bij de meerderheid van de patiënten voor, vaak al vroeg het ziektebeloop. 

Hoewel dementie dus een zeer belastend en veelvoorkomend probleem is in het beloop van de ziekte van Parkinson, is er nog weinig bekend over het ontstaan ervan. We weten ook niet welke patiënten de meeste kans hebben om een dementie te ontwikkelen, en of het vroeg in de ziekte aanwezig zijn van milde stoornissen in het geheugen en denken van invloed is op deze kans. 

Voor een goede werking van het geheugen en denkvermogen is niet alleen de individuele functie van gespecialiseerde hersengebieden belangrijk. Steeds duidelijker wordt dat ook de informatieoverdracht binnen en tussen de verschillende hersengebieden hierbij cruciaal is. De hersenactiviteit die gemeten kan worden met zogenaamde MEG en MRI scans (zie kader) geeft een goed beeld van de communicatie binnen en tussen hersengebieden. Stoornissen in het geheugen en denkvermogen zullen dan ook samengaan met meetbare veranderingen in hersenactiviteit. 

Eerder in het VUmc verricht onderzoek van onze onderzoeksgroep met behulp van MEG liet een vroeg-optredende vertraging in hersenactiviteit binnen verschillende hersengebieden te zien bij Parkinson patiënten in vergelijking met gezonde vrijwilligers. Bij Parkinson patiënten met een dementie is sprake van een nog verdere vertraging. Bij aansluitend onderzoek bleken ook verstoringen aanwezig te zijn in de communicatie (zogenaamde functionele verbindingen) tussen verschillende hersengebieden. 

In een aansluitend project zijn wij daarna gestart met het in de tijd volgen van de geheugenfuncties en de hersenactiviteit bij individuele patiënten. Dit onderzoek is uitgevoerd bij de al hierboven beschreven groep Parkinson patiënten, zodat de eerste meting als uitgangsmeting kon dienen. Naar aanleiding van nieuwe inzichten is het onderzoek in deze tweede fase uitgebreid met aanvullende MRI-meetmethoden die naast functionele ook structurele verbindingen tussen hersengebieden weergeven. 

De resultaten van dit longitudinale project laten zien dat de frequentie van de hersenactiviteit met het voortschrijden van de ziekte geleidelijk afneemt. Dit is enerzijds af te lezen aan een vertraging van de frequentie van het dominante achtergrondritme dat in rust in de hersenen aanwezig is, en anderzijds aan een toename van de hoeveelheid langzame golven in de hersenen ten koste van een afname van de snelle activiteit. Daarbij blijkt dat deze vertraging niet zozeer een relatie vertoont met stoornissen van het bewegen, maar juist met achteruitgang van het geheugen en denkvermogen, ook bij niet-demente patiënten.

Naast de veranderingen binnen hersengebieden hebben we ook veranderingen in de verbindingen tussen de verschillende delen van de hersenen over de tijd bestudeerd. Hieruit is gebleken dat er vroeg in de ziekte al een verstoring in de functionele verbindingen tussen specifieke hersengebieden aanwezig is. Met het voorschreiden van de ziekte breidt deze verstoring zich uit over meerdere hersengebieden. Deze veranderingen blijken, naast een relatie met achteruitgang van het geheugen, ook verband te houden met stoornissen van het bewegen. 

Naast de sterkte van de functionele verbindingen tussen hersengebieden, is de organisatie van deze verbindingen in overkoepelende hersennetwerken ook cruciaal voor een goede samenwerking tussen hersengebieden. Uit eerder onderzoek is gebleken dat hersennetwerken in gezonde vrijwilligers efficiënt georganiseerd zijn: er is zowel goede lokale samenwerking tussen aanéénliggende hersengebieden, als ook een efficiënte samenwerking tussen verder uiteen gelegen gebieden. Deze aspecten hebben wij daarom aansluitend in kaart gebracht. Hersennetwerken van Parkinson patiënten zijn minder efficiënt georganiseerd in vergelijking met gezonde controles. Daarbij lijkt in het begin van de ziekte voornamelijk de lokale integratie aangetast, maar met langere ziekteduur gaat ook de globale efficiëntie van de hersennetwerken achteruit. 

Het is niet bekend of de hierboven beschreven veranderingen in hersenactiviteit ook voorspellend zouden kunnen zijn voor het ontstaan van dementie bij Parkinson patiënten. Voor de ontwikkeling van nieuwe behandelmethoden van dementie bij Parkinson is dit juist van essentieel belang. In de laatste fase van het onderzoek hebben wij daarom alle deelnemende patiënten voor een derde keer onderzocht, om naast inzicht in ziektemechanismen ook inzicht in mogelijke voorspellers van dementie te krijgen. 

In 2012 hebben alle deelnemende patiënten aan het onderzoek nogmaals het VUmc bezocht, voor herhaling van de neuropsychologische tests en de hersenscans (MEG en MRI). Dankzij een extra subsidie van de Parkinson Vereniging was het hierbij opnieuw mogelijk om alle deelnemende patiënten tegemoet te komen in hun reis- en onkosten. Daarnaast heeft de Parkinson Vereniging voor een belangrijk deel bijgedragen aan de financiering van de MRI-scans. 

Op dit moment zijn wij bezig met het analyseren van alle gegevens die we over de afgelopen jaren verzameld hebben. Tijdens het laatste bezoek hebben we vast kunnen leggen dat 30% van de door ons gevolgde patiënten in de loop van het onderzoek een dementie heeft ontwikkeld. Met deze informatie proberen we nu vast te stellen welke veranderingen in de hersenscans van de allereerste meting een voorspellende waarde hebben voor het ontstaan van een dementie. 

De eerste resultaten van deze laatste onderzoeksfase laten zien dat de frequentie van het dominante achtergrondritme een sterke voorspeller is voor de latere ontwikkeling van dementie: patiënten met een traag achtergrondritme hebben een hogere kans om dementie te ontwikkelen dan patiënten met een sneller achtergrondritme. 

De komende maanden gaan we overeenkomsten en verschillen tussen de hersennetwerken als gemeten met MEG en MRI in kaart brengen, om zo een betere vergelijking met de al bestaande literatuur mogelijk te maken. Daarnaast willen we ook de voorspellende waarde van hersennetwerk karakteristieken voor de ontwikkeling van dementie bekijken.

Wanneer we in staat zijn vroegtijdig vast te stellen welke patiënten een dementie zullen gaan ontwikkelen kunnen we deze groep patiënten gericht eerder behandelen. Het door ons uitgevoerde onderzoek zal bovendien de kennis vergroten van de ontstaansmechanismen van dementie bij de ziekte van Parkinson. Deze kennis kan bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe behandelingsmogelijkheden voor dementie, en aan methoden om het effect van deze behandelingen objectief te meten.

MEG staat voor magnetoencephalografie. Bij dit onderzoek wordt de magnetische activiteit, afkomstig van de hersenen, rond de schedel gemeten. Dit gebeurt met behulp van zeer gevoelige sensoren, die zich in een helm bevinden die over het hoofd wordt geplaatst.

MRI staat voor magnetic resonance imaging. Met dit onderzoek kan met behulp van een sterke magneet zowel de hersenstructuur als de hersenactiviteit in beeld gebracht worden.


Op het gebruik van deze website zijn de gebruiksvoorwaarden van toepassing.
Door het gebruik van de website of het forum gaat u akkoord met de toepasselijkheid van deze voorwaarden. 
Privacy- en cookiepolicy | Opzeggen lidmaatschap