"Waarom gaan sommige dopamine neuronen bij de ziekte van Parkinson dood, en andere niet?" Pepijn van den Munckhof | parkinson-vereniging.nl

A A
Meer

"Waarom gaan sommige dopamine neuronen bij de ziekte van Parkinson dood, en andere niet?" Pepijn van den Munckhof

Waarom gaan sommige dopamine neuronen bij de ziekte van Parkinson dood, en andere niet?

Pepijn van den Munckhof

Voor het volledige proefschrift, klik hier.

De ziekte van Parkinson wordt gekenmerkt door het afsterven van dopamine-producerende hersencellen in de substantia nigra, een regio in de middenhersenen. Op het moment dat een patiënt de eerste symptomen van de ziekte van Parkinson ontwikkelt, zijn naar schatting 60-70% van deze neuronen afgestorven. De celdood treft niet alle dopamine neuronen van de substantia nigra in gelijke mate, maar voornamelijk de neuronen van het zogenaamde "ventrale" gedeelte van de substantia nigra (zie figuur). De neuronen in het "dorsale" gedeelte zijn minder aangedaan. De oorzaak van het afsterven van deze ventrale substantia nigra neuronen is vooralsnog onbekend. Mogelijk spelen genetische factoren een rol bij de kwetsbaarheid van deze hersencellen.

Onderzoek met proefdieren heeft in de afgelopen decennia veel informatie opgeleverd over het ontstaan van de ziekte van Parkinson. Ook worden nieuwe vormen van therapie voor de ziekte van Parkinson uitgetest in proefdieren. De eerste proefdiermodellen van de ziekte van Parkinson dateren uit de jaren ‘70 en '80 van de vorige eeuw, toen muizen en ratten behandeld werden met gifstoffen die toxisch bleken voor de dopamine neuronen van de substantia nigra. Deze toxische proefdiermodellen zijn echter erg duur om te vervaardigen. Bovendien verschilt het percentage dode substantia nigra neuronen fors tussen het ene en het andere proefdier. Dit maakt het verrichten van betrouwbare wetenschappelijke experimenten moeilijk. De recentere genetische proefdiermodellen, waarbij een bepaald stukje DNA is uitgeschakeld, hebben deze nadelen niet. Maar tot op heden was er geen genetisch proefdiermodel van de ziekte van Parkinson beschikbaar dat 60-70% celdood in het ventrale gedeelte van de substantia nigra nabootste.

Tijdens mijn promotie-onderzoek heb ik experimenten gedaan met de aphakia muis, die een genetisch defect heeft in het Pitx3-gen. Het Pitx3-gen komt in de hersenen alleen tot expressie in de dopamine neuronen van de substantia nigra. Analyse van de substantia nigra in de aphakia muis toont dat deze muis 70% minder dopamine neuronen heeft. Net als bij de ziekte van Parkinson is voornamelijk het ventrale gedeelte aangedaan. Bovendien blijkt de aphakia muis een hypokinetische bewegingstoornis te hebben, waarbij hij minder loopt en minder was-, krab- en eetbewegingen maken. Toediening van L-DOPA aan aphakia muizen herstelt deze bewegingsstoornissen, net als bij patiënten met de ziekte van Parkinson.

De aphakia muis lijkt dus een interessant diermodel te zijn voor de celdood van neuronen in de ventrale substania nigra die plaatsvind bij patiënten met de ziekte van Parkinson. Deze muizen kunnen daarom gebruikt worden voor experimenten met nieuwe geneesmiddelen voor de ziekte van Parkinson. Bovendien tonen deze resultaten dat mutaties in het Pitx3-gen mogelijk een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van de ziekte van Parkinson. Inderdaad zijn er, in navolging van bovenstaande resultaten, mutaties in het Pitx3-gen aangetoond van Duitse, Oostenrijkse, Zweedse, Amerikaanse en Chinese patiënten met de ziekte van Parkinson. Nieuw onderzoek dient uit te wijzen wat de exacte functie van het Pitx3-gen is, en of met behulp van dit gen de kwetsbaarheid van de neuronen in de ventrale substantia nigra verminderd kan worden. Hopelijk kan op deze wijze in de toekomst een therapie worden ontwikkeld die voorkomt dat dopamine neuronen bij patiënten met de ziekte van Parkinson afsterven.

 

Legenda Figuur:

Schematische weergave van de rechter substantia nigra (SN) van een gezonde persoon en een patiënt met de ziekte van Parkinson. De substantia nigra bevindt zich in de middenhersenen (zie pijl inzet-figuur linksonder) en bevat dopamine-producerende hersencellen (zwarte bolletjes). Bij de ziekte van Parkinson treedt voornamelijk verlies op van de dopamine neuronen die zich in het ventrale gedeelte van de substantia nigra bevinden, terwijl de dopamine neuronen van het dorsale gedeelte veel minder aangedaan zijn.


Op het gebruik van deze website zijn de gebruiksvoorwaarden van toepassing.
Door het gebruik van de website of het forum gaat u akkoord met de toepasselijkheid van deze voorwaarden. 
Privacy- en cookiepolicy | Opzeggen lidmaatschap