Door werkgroep wetenschapsnieuws

Cafeïne, de werkzame stof in koffie, thee en andere dranken, is wereldwijd één van de meest gedronken psychoactieve stoffen. Het is al langer bekend dat regelmatige cafeïne-consumptie samengaat met een kleinere kans op parkinson. Die risicoreductie kan oplopen tot wel 25%. Cafeïne uit andere bron dan koffie beschermt ook; cafeïnevrije koffie niet.

De werking van cafeïne

Daarbij geldt: hoe meer cafeïne, des te beter. Op jongere leeftijd beschermt beperkte cafeïne-inname (één tot vier kopjes per dag) de zenuwcellen, en verkleint zo de kans op het later krijgen van parkinson. Maar het is niet aangetoond dat cafeïne de ziekte geneest of de voortgang ervan vertraagt.

Cafeïne kent ook bijwerkingen. Vooral in hogere doses kan het hoofdpijn en angst veroorzaken, bijvoorbeeld bij plotseling stoppen met koffiedrinken in het weekend. Maar meestal geven enkele bakkies per dag geen problemen, en worden zelfs aanbevolen.

Men vermoedt dat cafeïne de zenuwcellen beschermt, maar hoe is onduidelijk. Wel weten we dat cafeïne een receptor voor adenosine, de A2A-receptor, blokkeert, maar hoe dit zenuwcellen beschermt, weten we niet.

Bovendien verschilt het cafeïne-effect per persoon flink. Dit doet vermoeden dat erfelijkheid een rol speelt. Bekend is dat bij ongeveer 15% van de ziektegevallen erfelijke factoren meespelen en dat enkele gen-varianten een grotere kans op parkinson geven. Die kans blijkt in sommige gevallen samen te hangen met cafeïne-gebruik.

Literatuuronderzoek

Onderzoekster Yujuan Yang en haar collega’s uit Singapore hebben dit in de medische literatuur nader onderzocht. Daarvoor bestudeerden zij 21 studies uit de databases van Pubmed en Embase, waarbij in totaal ruim 600.000 mensen betrokken waren en 17 genen. Yang ontdekte acht genen waarvan varianten de kans op parkinson verhogen, en waarbij die kans mogelijk beïnvloed wordt door het gebruik van cafeïne. Maar meestal zijn de gevonden bevindingen lastig te interpreteren en/of te reproduceren.

Zo blijft de beschermende werking van cafeïne bij parkinson voorlopig een mysterie.

Besproken artikel

Yujuan Yang, Zhi Dong Zhou, Lingxiao Yi, Brendan Jen-Wei Tan, Eng-King Tan, Interaction between caffeine consumption & genetic susceptibility in Parkinson’s disease: A systematic review, Ageing Research Reviews, Volume 99, 2024, 102381, ISSN 1568-1637, https://doi.org/10.1016/j.arr.2024.102381.