Door werkgroep wetenschapsnieuws

De nervus vagus

De nervus vagus is een zenuw die berichtenverkeer verzorgt tussen de hersenen en verschillende organen, waaronder het spijsverteringskanaal, en helpt bij de regulering van functies zoals hartslag, ademhaling en spijsvertering. Vagotomie is een chirurgische ingreep waarbij een deel van de nervus vagus wordt doorgesneden. Deze ingreep is tegenwoordig verouderd, maar werd vroeger toegepast bij overmatige productie van maagzuur. Verschillende studies hebben laten zien dat vagotomie mogelijk het risico op de ziekte van Parkinson verlaagt. Dit heeft mede bijgedragen aan het huidige inzicht dat parkinson in de darmen kan ontstaan en zich via de nervus vagus naar de hersenen kan verplaatsen.

Lewy lichaampjes

Informatie over de verspreiding van parkinson kan worden verkregen door weefsel van overleden personen te onderzoeken op de aanwezigheid van abnormale samenklonteringen van eiwitten in zenuwcellen, de zogenaamde Lewy lichaampjes (Lewy bodies). Deze worden in verband gebracht met verstoring van het functioneren van zenuwcellen en uiteindelijk celdood. Het eiwit alfa-synucleïne is hun belangrijkste bestanddeel. Lewy lichaampjes zijn kenmerkend voor de ziekte van Parkinson, maar ook voor enkele andere aandoeningen waarbij het zenuwstelsel wordt aangetast, zoals dementie met Lewy lichaampjes. Deze ziekten worden samen aangeduid als ziekten met Lewy lichaampjes (Lewy body diseases).

Een nieuwe route

Bij eerder onderzoek werd vooral gekeken naar de aanwezigheid van Lewy lichaampjes in de nervus vagus. Het hier besproken artikel is een uitgebreider vervolg, waarbij ook weefsel van het hart, de huid, de maag, de bijnieren en de zogenaamde sympathische zenuwstam werd onderzocht. Deze zenuw speelt een rol bij het klaarmaken van het lichaam voor actie, bijvoorbeeld door het hart sneller te laten kloppen en de bloeddruk te verhogen als dat nodig is. Er was speciale aandacht voor weefsel van personen die nog geen diagnose ‘ziekte met Lewy lichaampjes’ hadden. In ongeveer de helft van de ‘body first’-gevallen bleek de nervus vagus betrokken, maar in de andere helft leek de ziekte zich juist via de sympathische zenuwstam naar de hersenen te verplaatsen.

Conclusie

Er zijn nu dus drie routes bekend waarlangs de ziekte de hersenen kan bereiken:

1. Via de neus en de reukkolf;

2. Via de nervus vagus;

3. Via de sympathische zenuwstam.

Volgens de auteurs hoort bij iedere route ook een ander type van de ziekte. Zo speculeren ze bijvoorbeeld dat bij de derde route problemen met de bloeddruk vaker voorkomen, zelfs al voordat er een diagnose is, omdat bij die route ook het hart betrokken is. Uiteraard vraagt dit soort veronderstellingen om nader onderzoek.

Belang

De conclusie is dat er nu aanwijzingen zijn voor drie verschillende routes waarlangs de ziekte de hersenen kan bereiken, waar men eerder uitging van twee routes. Dit heeft niet direct praktische gevolgen, maar kan wel helpen bij het zoeken naar een biologische verklaring voor de grote verschillen in parkinsonklachten van persoon tot persoon. Dit is vervolgens van belang voor het ontwikkelen van gepersonaliseerde behandelmethoden.

Besproken artikel

Andersen, K.B. et al. Sympathetic and parasympathetic subtypes of body-first Lewy body disease observed in postmortem tissue from prediagnostic individuals. Nat Neurosci (2025). https://www.nature.com/articles/s41593-025-01910-9