Door werkgroep wetenschapsnieuws

Welke giftige stoffen kunnen een rol spelen?

Onderzoekers onderscheiden vooral drie groepen stoffen die samenhangen met een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson.

• Bestrijdingsmiddelen (landbouwgif). Epidemiologische studies laten zien dat mensen die langdurig zijn blootgesteld aan bepaalde bestrijdingsmiddelen, zoals paraquat en rotenone, een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van parkinson. Dit geldt bijvoorbeeld voor boeren, tuinders en mensen die in landbouwgebieden wonen. Deze stoffen kunnen hersencellen beschadigen, met name de dopamine producerende neuronen die bij parkinson verloren gaan.

• Chemische oplosmiddelen. Chemische oplosmiddelen zoals trichloorethyleen en perchloorethyleen, die in het verleden veel in de industrie werden gebruikt, zijn in verband gebracht met schade aan het zenuwstelsel. Meerdere studies suggereren dat blootstelling aan deze stoffen het risico op parkinson verhoogt. Opvallend is dat de ziekte zich vaak pas tientallen jaren na blootstelling openbaart, waardoor het oorzakelijk verband niet altijd wordt herkend.

• Luchtvervuiling. Langdurige blootstelling aan luchtvervuiling, met name fijnstof, kan leiden tot chronische ontstekingsreacties in het lichaam en mogelijk ook in de hersenen. Dit kan bijdragen aan het ontstaan of de verergering van de ziekte van Parkinson.

Biologische processen in de hersenen

Milieugifstoffen kunnen via verschillende biologische mechanismen schade veroorzaken:

• Verstoring van de energievoorziening van de cel. Hersencellen hebben een hoge energiebehoefte. Wanneer de energieproductie in de mitochondriën wordt verstoord, worden deze cellen kwetsbaar en sterven zij sneller af.

• Verminderde opruiming van beschadigde eiwitten. Normaal gesproken worden beschadigde eiwitten door de cel opgeruimd. Bij verstoring van dit opruimsysteem kunnen schadelijke eiwitten zich ophopen, wat kenmerkend is voor de ziekte van Parkinson.

• Interacties tussen erfelijkheid en milieu. Mensen met bepaalde genetische varianten blijken gevoeliger voor de schadelijke effecten van milieugifstoffen, waardoor genetische aanleg en omgevingsfactoren elkaar kunnen versterken.

Belangrijkste conclusies en beperkingen van het onderzoek

Hoewel er steeds meer bewijs is voor een verband tussen milieugifstoffen en de ziekte van Parkinson, heeft het huidige onderzoek ook duidelijke beperkingen. De meeste studies bij mensen zijn observerend onderzoek, zoals cohort- en case-control studies. Dit betekent dat onderzoekers alleen verbanden kunnen zien, maar niet kunnen bewijzen dat gifstoffen de ziekte echt veroorzaken. Ook is er kans op fouten, bijvoorbeeld doordat mensen zich hun blootstelling niet goed herinneren. Daarnaast kunnen andere factoren een rol spelen, zoals leefstijl, erfelijkheid of blootstelling op het werk.

Een andere belangrijke beperking is het meten van blootstelling aan giftige stoffen. Vaak wordt deze blootstelling niet direct gemeten, maar geschat op basis van woonplaats, beroep of wat mensen zelf rapporteren. Dit kan leiden tot onnauwkeurige resultaten en mogelijk een onderschatting van de effecten. Dit probleem wordt groter doordat parkinson zich vaak pas tientallen jaren na de blootstelling ontwikkelt. Hierdoor is het moeilijk om precies vast te stellen wanneer en hoe lang iemand is blootgesteld.

Verder komt een deel van het bewijs uit dier- en cel onderzoek. Deze onderzoeken geven waardevolle informatie, maar ze laten niet altijd goed zien wat er bij mensen gebeurt.

Ondanks deze beperkingen benadrukken de auteurs dat de ziekte van Parkinson niet alleen een medisch probleem is, maar ook een probleem voor het milieu en de samenleving. Mogelijk kan een deel van de ziektegevallen worden voorkomen door minder blootstelling aan schadelijke stoffen, strengere milieuregels, betere bescherming van kwetsbare groepen en meer aandacht voor preventie. Als preventie een grotere rol krijgt, kan het aantal mensen met parkinson in de toekomst mogelijk flink afnemen.

Besproken publicatie

Dorsey ER, De Miranda BR, Hussain S, Bloem BR, Elbaz A, Llibre-Guerra J, Lo RY, Goldman SM, Tanner CM. Environmental toxicants and Parkinson's disease: recent evidence, risks, and prevention opportunities. Lancet Neurol. 2025 Nov;24(11):976-986. doi: 10.1016/S1474-4422(25)00287-X

Meer onderzoek naar parkinson is nodig Wilt u een donatie doen voor wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte van Parkinson en parkinsonismen? Steun dan het werk van ParkinsonNederland!  Doneer aan ParkinsonNederland