De doorbraak

De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat dit jaar 2026 naar de Amerikaan Karl Deisseroth en de Duitsers Peter Hegemann en Georg Nagel.

De drie winnaars delen een geldprijs van 12 miljoen Zweedse kronen, omgerekend ruim 1 miljoen euro. De officiële uitreiking van de Nobelprijs is op 10 december in Stockholm.

De neurowetenschappers winnen de prijs voor hun ontdekkingen op het gebied van de optogenetica.

Optogenetica is een geavanceerde techniek waarmee neurowetenschappers zenuwcellen met licht aan of uit kunnen zetten. Zo kunnen ze onderzoeken hoe de hersenen werken en hoe zenuwcellen betrokken zijn bij het opslaan van herinneringen, gevoelens en gedrag.

De methode kan ook helpen bij onderzoek naar behandelingen voor aandoeningen zoals parkinson, depressie, verslaving en angst.

Een oplichtend  eiwit

Het begon met de ontdekking door Hegemann en Nagel van een  eiwit, de channelrhodopsine, in een eencellige alg. Wanneer daar licht op valt, opent het eiwit een deurtje waardoor elektrisch geladen deeltjes naar binnen stromen.

Deisseroth bouwde dit eiwit in 2005 vervolgens in zenuwcellen in. Zo ontstond een lichtgevoelige schakelaar voor deze cellen die hij op de milliseconde nauwkeurig kon aan- en uitzetten. Hij gaf de techniek ook de naam optogenetica. Inmiddels is dit niet meer weg te denken uit hersenonderzoek:

• Onderzoekers kunnen nu zien welke neuronen en netwerken actief zijn bij emoties, herinneringen, verslaving, angst en gedrag.
• Voorheen konden onderzoekers in de hersenen vooral verbanden vaststellen. Dankzij optogenetica kunnen ze cellen direct aan- of uitzetten en zo bewijzen welke cel precies een bepaald gedrag veroorzaakt.

Het Nobelprijscomité schrijft dat de ontdekking van optogenetica het begrip van de hersenen fundamenteel heeft veranderd. "Elke dag worden er nieuwe ontdekkingen gedaan die bijdragen aan het oplossen van een van de grootste mysteries van de mensheid: hoe onze ongelooflijke hersenen werken."

"Optogenetica biedt mogelijkheden om de hersenen in kaart te brengen op een manier waar we vroeger alleen maar van konden dromen", zegt de voorzitter van het Nobelcomité voor Geneeskunde.

Hoop en dromen

Stel dat we nu onze fantasie laten lopen en we kunnen hersencellen aan en uit zetten. Kunnen we dan ook de ontwikkeling van cellen beïnvloeden of stimuleren ? Waardoor we cellen in de substantia nigra  (onze zwarten kernen) kunnen beschermen? Voorkomen dat ze kapot gaan? Misschien zelfs herstellen? Weer aan zetten?

Natuurlijk wil ik geen valse hoop wekken of dingen beweren die totaal niet aan de orde zijn. Maar waar zouden we zijn zonder hoop en zonder dromen. Hoop ( en een beetje dopamine) houdt ons op de been  en dromen geven onze zwarte kernen weer een beetje kleur. Tot we weer wakker worden.