Door Werkgroep Wetenschapsnieuws

Wanneer aanpassing van de medicatie onvoldoende helpt, kunnen zogenoemde ‘geavanceerde behandelingen’ in beeld komen. In een nieuwe publicatie is de effectiviteit van de verschillende mogelijkheden onderling vergeleken.

Bij geavanceerde behandelingen is er keuze uit drie verschillende behandelingen:

• continue toediening van levodopa/carbidopa intestinale gel, met een pompje en een slangetje in de twaalfvingerige darm (levodopapomp);
• continue onderhuidse toediening van apomorfine met een pompje (apomorfinepomp);
• diepe hersenstimulatie (DBS), via een pen in de schedel.

Dit zijn alternatieven voor wat men de ‘beste medische therapie’ noemt, dat wil zeggen zo goed mogelijk afgeregelde medicatie zonder verdere hulpmiddelen. Informatie over geavanceerde behandelingen is te vinden op de website van de Parkinson Vereniging. Indien iemand hiervoor in aanmerking komt zal de keuze uiteraard in overleg met de neuroloog gemaakt worden. Mogelijk zijn de resultaten van de nieuwe publicatie daarbij bruikbaar.

Onderlinge vergelijking

Natuurlijk was er wel al onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ieder van de geavanceerde behandelwijzen, waarbij patiënten gevolgd waren (zie ook ons eerdere nieuwsbericht Nut en risico’s van geavanceerde therapieën: informatie voor patiënten), maar een onderlinge vergelijking ontbrak. Deze leemte hebben de onderzoekers gevuld door alle relevante publicaties te verzamelen die waren verschenen in de periode 2002-2019, en onderling te vergelijken met behulp van een geavanceerd statistisch model. Er werden 22 verschillende, bruikbare onderzoeken gevonden, waarbij in totaal 2063 patiënten waren gevolgd, met een gemiddelde leeftijd bij aanvang tussen de 55 en 71 jaar, en een ziekteduur van 9 tot 15 jaar.

Als maat voor de effectiviteit van de behandeling werden twee grootheden gekozen: de ‘off-tijd’ en de ‘kwaliteit van leven’. Met ‘off-tijd’ bedoelt men het aantal uren waarop de medicatie niet goed werkt, en de symptomen van parkinson verergeren. De ‘kwaliteit van leven’ wordt bepaald met behulp van vragenlijsten bestaande uit 37 (of in vereenvoudigde vorm acht) vragen, waarbij een score wordt bepaald die maximaal 100 is. Bij de in het onderzoek betrokken personen varieerde de off-tijd tussen de 5,4 en 8,7 uur gemiddeld per dag. De kwaliteit van leven varieerde van 29 tot 67 punten.

Er werd steeds gekeken bij het begin van de nieuwe behandeling, en na zes maanden. 

Vermindering in off-time

Levodopa/carbidopa intestinale gel en DBS leidden beiden tot een afname, gemiddeld, van ongeveer twee uur off-time per dag vergeleken met de beste medische therapie. Bij continue onderhuidse toediening van apomorfine was het verschil slechts ongeveer gemiddeld één uur per dag.

Verbetering in kwaliteit van leven

De verandering van kwaliteit van leven werd uitgedrukt in het aantal punten waarmee de score gemiddeld veranderde vergeleken met de beste medische therapie. Voor DBS was dat 7,2; voor Levodopa/carbidopa intestinale gel 7,8; en bij continue onderhuidse toediening van apomorfine bedroeg de toename 3,6 punten.

De genoemde effecten zijn de effecten die gemiddeld optreden. Hoe het effect is op een specifiek individu is moeilijk te voorspellen. Wel is bekend dat er behoorlijk grote variaties zijn. De een reageert immers beter dan de ander. Zo kan de reductie van off tijd bij iemand best een uur meer of minder bedragen bij een gemiddelde reductie van twee uur per dag. Ook bij de kwaliteit van leven zijn er individuele verschillen in de effectiviteit.  

Volgens deze studie geven levodopa/carbidopa intestinale gel en DBS dus zes maanden na aanvang van de behandeling een betere verbetering in off-tijd en kwaliteit van leven. Daarmee scoren ze hoger dan continue onderhuidse toediening van apomorfine. Dit komt overeen met de bevindingen van het artikel waar we eerder over rapporteerden. In dat artikel werd ook aandacht besteed aan de risico’s van de verschillende behandelingen. Die tellen natuurlijk ook mee als het op het maken van een keuze aankomt. Het is dan ook van groot belang dat dit in overleg met een specialist gebeurt.

Bron

Antonini, A., Pahwa, R., Odin, P. et al., 2022. Comparative Effectiveness of Device-Aided Therapies on Quality of Life and Off-Time in Advanced Parkinson’s Disease: A Systematic Review and Bayesian Network Meta-analysis. CNS Drugs.
https://doi.org/10.1007/s40263-022-00963-9