Biomarkers in de geneeskunde

Voor veel ziekten bestaan biomarkers: meetbare stoffen in bloed of andere lichaamsvloeistoffen, die iets zeggen over de aanwezigheid of ernst van een ziekte. Denk aan de bloedsuiker bij diabetes of cholesterol bij hart- en vaatziekten. Voor parkinson is zo’n biomarker er nog niet. De diagnose wordt gesteld aan de hand van symptomen en klinisch onderzoek door een neuroloog, vaak ondersteund door een DAT-scan, die de dopamine-activiteit in de hersenen meet.

Alfa-synucleïne en parkinson

Al langere tijd weten wetenschappers dat bij mensen met parkinson een eiwit genaamd alfa-synucleïne verkeerd gevouwen raakt en klontert in de hersenen. Deze ophopingen spelen een rol bij het afsterven van dopamine-producerende zenuwcellen. Het idee is dat als je dit fout gevouwen eiwit in lichaamsvocht kunt aantonen, je parkinson eerder en betrouwbaarder kunt opsporen.

Hoe werken Seed Amplification Assays?

Met een Seed Amplification Assay (SAA) wordt hersenvocht, verkregen via een ruggenprik, gemengd met een buffervloeistof. Hierin worden de fout gevouwen eiwitdeeltjes (de 'seeds') vermenigvuldigd met een speciale techniek, ‘real-time quaking-induced conversion’ (rt-QuIC). Hierbij wordt de vloeistof herhaaldelijk verhit en geschud, waardoor de klontering versneld optreedt en meetbaar wordt via fluorescentie. Zo kan de aanwezigheid van foutief alfa-synucleïne worden aangetoond.

De techniek is inmiddels zo verfijnd dat niet alleen de aanwezigheid, maar ook de hoeveelheid fout eiwit betrouwbaar kan worden gemeten. Dit opent mogelijkheden voor vroegtijdige diagnose, mogelijk zelfs voordat klachten ontstaan. Er wordt bovendien gewerkt aan minder belastende alternatieven waarbij bloed, speeksel of neusslijm gebruikt wordt in plaats van hersenvocht.

Kritische kanttekeningen van patiënten

Recent verscheen een artikel geschreven door onderzoekers die zelf parkinson hebben. Zij waarschuwen voor te veel optimisme rond SAA-testen. Hoewel bij zo’n 96% van de mensen met parkinson foutief gevouwen alfa-synucleïne wordt gevonden, betekent dit niet automatisch dat de test de ziekte onfeilbaar kan aantonen of voorspellen. Er zijn mensen met een positieve test zonder symptomen en andersom. Bovendien verklaart de aanwezigheid van fout eiwit niets over de oorzaak van de ziekte, en het weghalen ervan stopt de ziekte niet per se, zo blijkt uit recente medicijntesten.

De test gaat nog via een ruggenprik, wat belastend is, en is vooral geschikt voor wetenschappelijk onderzoek of complexe diagnostiek. De hoop is dat toekomstige varianten minder belastend en breder inzetbaar worden.

Conclusie

De SAA-test is een belangrijke en veelbelovende aanvulling voor de diagnose van parkinson. Maar het is geen wondermiddel en moet zorgvuldig worden toegepast, in combinatie met andere klinische en beeldvormende onderzoeken. De ziekte van Parkinson blijft namelijk een complex en persoonlijk ziekteproces, dat zich bij iedereen anders kan ontwikkelen.

Bronnen

The past, present and future roles of a-synuclein seed amplification assays. MDS Movement Disorders, 4 april 2025. O. El-AgnafI. Abdi; N. Hattori; T. Outeiro,
https://www.movementdisorders.org/MDS/Scientific-Issues/posts/The-past-present-and-future-roles-of-a-synuclein-seed-amplification-assays.htm

Zie ook:

Biomarkers voor onderscheid tussen de ziekte van Parkinson en MSA