Hetzelfde eiwit, verschillende ziekten

Parkinson, Lewy-body dementie en multipele systeematrofie zijn hersenziekten waarbij het eiwit α-synucleïne zich ophoopt in cellen. Normaal heeft het een functie in zenuwcellen, maar bij deze ziekten klontert het samen.

Dat klonteren gaat in twee stappen. Eerst vouwt het eiwit zich verkeerd op. Dat maakt het eiwit plakkeriger, waardoor meerdere eiwitten aan elkaar hechten en uiteindelijk grotere eiwitklontjes vormen.

Verkeerd gevouwen eiwit en eiwitklontjes verstoren belangrijke processen in de cel. Uiteindelijk kunnen zenuwcellen daardoor minder goed werken of afsterven. Hoewel bij al deze ziekten α-synucleïne klonters belangrijk zijn, verschillen de klachten die patiënten ervaren sterk. Dat roept de vraag op: vouwt het eiwit in elke ziekte misschien net iets anders waardoor het zich anders gedraagt?

Niet alleen in de hersenen

Tot nu toe werd vooral gekeken naar α-synucleïne in de hersenen. Maar eerder onderzoek liet al zien dat verkeerd gevouwen eiwit ook te vinden is in de huid van patiënten. Dat is belangrijk, want huid is veel makkelijker te onderzoeken dan hersenweefsel.

Het onderzoek

In de nieuwe studie verzamelden onderzoekers kleine huidbiopten van mensen met de drie verschillende ziekten en een gezonde controlegroep. Ze brachten het eiwit uit deze huidmonsters in gekweekte cellen die gevoelig zijn voor samenklontering van α-synucleïne. Zo konden ze meten hoe snel nieuwe eiwitklontjes ontstonden en hoe die eruitzagen.

Daarna herhaalden ze het experiment in cellen die meer lijken op zenuwcellen. In beide celtypen zagen de onderzoekers duidelijke verschillen tussen de ziekten: de eiwitklontjes uit de verschillende patiëntgroepen veroorzaakten elk hun eigen patroon van ophoping en celschade.

Waarom dit belangrijk is

Deze bevinding helpt verklaren waarom parkinson, Lewy-body dementie en multipele systeematrofie op elkaar lijken, maar toch verschillende symptomen en een verschillend beloop hebben.

Als het fout gevouwen eiwit per ziekte een andere vorm heeft, kan dat betekenen dat ook de schade in de hersenen op een andere manier ontstaat. Dat inzicht is belangrijk voor het ontwikkelen van gerichte behandelingen. Een therapie die werkt voor de ene vorm, werkt mogelijk minder goed voor een andere.

Kans op betere diagnose

Een ander belangrijk punt is dat het onderzoek gebruikmaakt van huidmonsters. Als verschillen in eiwitvorm betrouwbaar te meten zijn in de huid, kan dat in de toekomst helpen bij het stellen van een diagnose. Nu is het soms lastig om deze ziekten in een vroeg stadium van elkaar te onderscheiden. Een test die kijkt naar de specifieke vorm van α-synucleïne in de huid zou artsen kunnen helpen sneller en preciezer te bepalen om welke ziekte het gaat. En een goede diagnose is ook van belang bij de behandeling.

Samenvattend:

Deze studie laat zien dat het eiwit α-synucleïne in de huid van patiënten met parkinson en verwante ziekten er verschillend uitziet. De vorm van de eiwitklontjes verschilt per ziekte en leidt ook tot verschillende soorten schade in cellen. Dat helpt om beter te begrijpen waarom deze ziekten van elkaar verschillen. In de toekomst kan deze kennis bijdragen aan nauwkeurigere diagnoses en gerichtere behandelingen.

Besproken artikel

Raina A, Wang W, Gonzalez JC, Yan X, Overstreet-Wadiche L, Wadiche JI, Zhang CL, Chen SG. Skin-derived α-synuclein strains from PD, DLB, and MSA induce distinct intracellular pathology and neurodegeneration. J Biol Chem. 2026 Jan;302(1):111005. doi: 10.1016/j.jbc.2025.111005. Epub 2025 Dec 8.  https://www.jbc.org/article/S0021-9258(25)02857-1/fulltext