Valpreventie

Valongelukken zijn de meest voorkomende oorzaak van verwondingen bij mensen van 65 jaar of ouder. Bijna de helft van alle valongelukken veroorzaakt verwondingen als hersenletsel of botbreuken. Steeds meer mensen hebben zorg nodig nadat ze zijn gevallen. Valpreventie is het verminderen of voorkomen van valongelukken bij ouderen door risicofactoren te behandelen of aan te passen.

Parkinson-patiënten vallen vaak, meestal door intrinsieke factoren. Preventie van deze intrinsieke valincidenten vergt behandeling van de onderliggende houdingsinstabiliteit.

Omdat mensen met Parkinson moeite hebben met hun evenwicht, coördinatie en vaak schuifelend lopen hebben ze meer kans om te vallen. Valpreventie is dus heel belangrijk voor mensen met de ziekte Parkinson. Een aantal tips voor valpreventie:

Tip 1 Veel mensen met Parkinson worden geconfronteerd met het feit dat ze niet meer kunnen lopen zonder hulpmiddel. Een voorbeeld van een loophulpmiddel is een rollator. Omdat de meeste mensen voor de ziekte nog nooit met een rollator gelopen hebben en daardoor moeten wennen aan het gebruik ervan, worden er rollator trainingen aangeboden.

Tip 2 Via de huisarts kan men doorverwezen worden naar een specialist om het evenwicht- en coördinatieoefeningen te doen.

Tip 3 Aanpassingen in huis kunnen ook van toegevoegde waarden zijn. Zo kunnen losliggende matjes en kleden weggehaald worden en kunnen er handvatten worden geplaats op meerder plekken in huis. Meer hierover leest u verder in dit artikel.

Onderdelen van zorg bij valpreventie

De zorg bij valpreventie bestaat uit 3 onderdelen:

1. De valrisicotest: een test om te bepalen of een oudere een hoog valrisico heeft.
2. De valanalyse: een analyse van de oorzaken van het hoge valrisico, bijvoorbeeld: 
   • minder spierkracht en evenwichtsproblemen; 
   • slecht zien; 
   • angst om te vallen;
   • inrichting van de woning of omgeving (gladde vloeren, losliggende tegels of slechte verlichting).
3. Een advies op maat om het valrisico te verkleinen, bijvoorbeeld aanpassen van medicatie, verbeteren van het gezichtsvermogen, aanpassen van de woning en een trainingsprogramma.

Veel valongevallen gebeuren in en om de woning. Vooral trainingsprogramma’s die zijn gericht op het verbeteren van evenwicht, lopen en spierkracht verminderen het aantal valongevallen.

Valpreventie wordt voor een deel vergoed

De valrisicotest en de valanalyse kunnen worden vergoed uit het basispakket van de zorgverzekering. De valanalyse wordt uitgevoerd door de huisarts of een vergelijkbare  zorgverlener. Zorgverleners gebruiken hiervoor 3 richtlijnen:

• de richtlijn 'Preventie van valincidenten bij ouderen' van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
• NHG-Standaard 'Fractuurpreventie'
• beschrijvingen van Veiligheid NL

Sommige onderdelen van het advies op maat kunnen ook worden vergoed uit het basispakket, zoals: 

• een staaroperatie;
• het aanpassen van medicatie om duizeligheid of sufheid te verminderen; 
• het advies door een ergotherapeut voor aanpassingen in huis (bijvoorbeeld drempels weghalen);
• voedingsadviezen.

De zorgverzekeraar bepaalt of de verzekerde recht heeft op vergoeding van deze zorg.

Sommige onderdelen van het advies worden niet uit het basispakket vergoed. Bijvoorbeeld: 

• een nieuwe bril of aangepaste brillenglazen;
• veilig niet-orthopedisch schoeisel;
• aanpassingen aan een woning zoals een traplift of een douche- of toiletsteun. Deze aanpassingen kunnen worden aangevraagd bij de gemeente.

Meer informatie over het declareren van zorg rondom valpreventie is te vinden op de website van de NZa.

Zorgpolis bepaalt de rechten en plichten van de verzekerde

In uw zorgpolis staat welke zorg u precies kunt krijgen en welke zorg vergoed wordt. De zorgpolis gaat over de rechten en plichten van de verzekerde. Het is in eerste instantie aan de zorgverzekeraar om te beslissen of:

• de zorg die de verzekerde (vergoed) wil krijgen onder de zorgpolis valt;
• de verzekerde op deze zorg is aangewezen (indicatie);
• aan de eventuele overige voorwaarden van de zorgpolis is voldaan.

Uw zorgpolis staat op de website van uw zorgverzekeraar. Bij vragen over de behandeling of vergoeding kunt u contact opnemen met uw zorgverzekeraar.

Meer informatie over het basispakket, de zorgpolis en over hoe de Zorgverzekeringswet (Zvw) werkt staat op de pagina: Zvw-algemeen: Hoe werkt de Zorgverzekeringswet?

Zorg geregeld door de gemeente (Wmo)

Sommige onderdelen van valpreventie kunnen worden geregeld door de gemeente. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De gemeente geeft ondersteuning thuis via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Iedere gemeente organiseert de toegang tot ondersteuning op zijn eigen manier. U kunt bij uw eigen gemeente vragen naar de mogelijkheden.

Vergoeding trainingsprogramma’s bij fysiotherapeut 

Sinds 1 januari 2024 kunnen valpreventieve trainingsprogramma’s vergoed worden uit het basispakket. Ouderen met een hoog valrisico komen hiervoor in aanmerking wanneer er vanwege onderliggend of bijkomend lijden is vastgesteld dat begeleiding van een fysiotherapeut nodig is bij de training.

Tips om vallen te voorkomen   Wat kun jij als oudere of verzorgende doen om vallen te voorkomen? VeiligheidNL heeft een duidelijke folder gemaakt: ‘Zo blijft u overeind en voorkomt u een val’. Deze folder heeft een checklist om aan het werk te gaan met valpreventie. De 6 tips hieronder gaan uit van deze checklist en helpen om vallen te voorkomen.     1. Blijf actief   Een beweegprogramma om vallen te voorkomen heeft verschillende voordelen. Ouderen blijven hierdoor zelfstandig bewegen en ze trainen ook hun balans en spierkracht. Voorbeelden van effectieve beweegprogramma’s zijn ‘In Balans’ en het ‘Otago Oefenprogramma’. Kijk bij ‘Professionals op de kaart‘ voor een aanbieder van deze programma’s bij jou in de regio.    2. Maak het huis veilig   Denk aan een goed verlicht huis, met een veilige trap en materiaal om uitglijden te voorkomen. Via de Hulpmiddelenwijzer vind je meer informatie over hulpmiddelen die het huis veiliger maken.    3. Geneesmiddelen check   Sommige medicijnen hebben invloed op de bloeddruk, het evenwicht of de hersenen. Gebruik je meerdere medicijnen tegelijk? Dan is er meer kans om te vallen. Bespreek het gebruik van medicijnen daarom regelmatig met de huisarts. Op Zorg voor Beter vind je veel informatie en hulpmiddelen over medicatieveiligheid. Zoals handige waaiers, een zelftest en een video. Je vindt de test en video ook hieronder.  Doe de Medicatieveilgheid Test!  Video Medicatieveiligheid: waar moet je op letten?  4. Ogen checken   Goed kunnen zien is erg belangrijk voor een goed evenwicht. Controleer de ogen daarom regelmatig. Een reservebril is ook aan te raden.   5. Stevige en passende schoenen    Draag als je binnen bent stevige en passende schoenen. Zorg ook voor voldoende profiel en een lage hak. Hierdoor heb je minder kans op uitglijden.    6. Goede en gezonde voeding   Goede en gezonde voeding helpt om spieren en botten sterk te houden. Het is daarom belangrijk om genoeg te eten. Met genoeg eiwitten, vitamines en mineralen.    Hulpmiddelen om te werken aan valpreventie   Ouderen zijn zich vaak niet bewust van een verhoogd valrisico. Voelen ze zich goed? Dan denken ze vaak dat meer beweging en extra maatregelen voor hen niet nodig zijn. Terwijl ouderen die slechter ter been zijn, vaak geen zin hebben om meer te bewegen. Zeker als ze al eens gevallen zijn. Ook weten veel ouderen niet waar ze moeten beginnen. We delen hier een aantal hulpmiddelen voor ouderen en voor zorgverleners.    Kaartje om het valrisico in te schatten   Zorgverleners in de eerste lijn, zoals huisartsen en fysiotherapeuten, kunnen makkelijk een hoger risico op vallen inschatten. Dit doen ze door twee vragen te stellen:  Bent u de afgelopen 12 maanden gevallen?  Heeft u moeite met bewegen, lopen of balans houden?  Als er een hoger risico op vallen is vastgesteld, wordt de oudere doorgestuurd voor een uitgebreid valonderzoek. Hier beoordeelt een zorgverlener de verschillende risico’s om te vallen. Daarna wordt een aanpak gemaakt, speciaal gericht op de oudere.   Bekijk het kaartje ‘Inschatting valrisico’ Gratis online training valpreventie   Er is een gratis ‘Free Learning-module’ om te voorkomen dat iemand valt. Deze online training heeft 20 vragen en duurt ongeveer 30 minuten. Het bestaat onder meer uit handige teksten en films. Per vraag krijg je goed onderbouwde feedback en leer je veel over de risico’s en het voorkomen van vallen. Als je genoeg vragen goed hebt, krijg je aan het eind een certificaat en kun je een accreditatiepunt halen.    Doe de gratis online training ‘Valpreventie’

Lees meer: https://www.beteroud.nl/tips-tools/tips/6-tips-voor-valpreventie-ouderen

Hiernaast zijn er ook heupairbags ontwikkeld.

Wat doet de heupairbag en voor wie is de technologie bedoeld?  Deze innovatie is goed voor valpreventie en beschermt de heupen als ouderen vallen. En voorkomt zo fracturen. Het is een riem met zakken die bewoners onder de kleding dragen. In de heupairbag zitten bewegingssensoren en luchtpatronen. Als een bewoner valt, meten en herkennen de sensoren dit. De sensoren activeren de luchtpatronen en de airbag blaast op voordat de bewoner de grond raakt. Zodat de bewoner een zachte landing maakt. 

Lees meer: https://www.waardigheidentrots.nl/uit-de-praktijk/zorgtechnologie-heupairbag 

Tot slot: Om te voorkomen dat u valt, kunt u het beste zo dichtbij mogelijke beginnen; namelijk thuis.

Kleine aanpassingen geven vaak al veel meer veiligheid in huis. Bijvoorbeeld:

• Drempels verwijderen.
• Losliggende snoeren wegwerken.
• Losliggende kleden weghalen. Of er anti-slipmateriaal onder leggen.
• Draadloze apparatuur gebruiken, zoals de telefoon. Dan kunt u niet struikelen over snoeren.

Hulpmiddelen en praktische tips

• Tips en handige hulpmiddelen op de Hulpmiddelenwijzer.nl.
• Keuzehulp valpreventie op de Hulpmiddelenwijzer.nl.
• Risicotest en tips op Hoesterkstaik.nl.
• Valpreventie bij ouderen op Veiligheid.nl.
• Tips om vallen te voorkomen op Langerthuisinhuis.nl.