SPEEKSELVERLIES BIJ DE ZIEKTE VAN PARKINSON: WAAR KOMT HET DOOR? EN HOE KUNNEN WE ER MEE OMGAAN? (Verslag van André van Baelen)

Mv. Saskia van de Berg, neuroverpleegkundige, verwelkomt een 40-tal bezoekers en Logopediste Mv. Esther Schipper; Esther heeft een logopediepraktijk “Sprekend Spijkenisse” aan de Eikenlaan in Spijkenisse (0181-613626) en is al sinds 2013 aangesloten bij Parkinsonnet. Esther neemt ons vandaag mee rond het verschijnsel speekselverlies (en speekseltekort) bij Parkinson.

Esther opent met de mededeling dat bij Parkinson niet méér speeksel wordt aangemaakt, maar wel dat de slikfrequentie minder is, of dat het slikken trager of moeizamer verloopt waardoor speekselverlies kan optreden. Onderzoek (promotie- onderzoek in 2011) wijst uit dat 60% van de P-patiënten hier mee te maken krijgt. Ook lichaamshouding (bijvoorbeeld bij bukken) kan meespelen dat men makkelijker speeksel verliest. Ook het verschijnsel Hypomimie (vermindering van gezichtsuitdrukking) kan een rol spelen bij speekselverlies.

Gevolgen van speekselverlies zijn onder andere: natte kleding of druppelen op de vloer of een boek; irritatie van de huid rond de mond; schaamte en daardoor mogelijk gevaar voor sociaal isolement; ook kans op longproblemen als speeksel en voedsel in de longen terecht komt (door bijvoorbeeld bij achterover leunen).

Er worden met de aanwezigen ervaringen uitgewisseld. Behulpzaam daarbij is een vragenlijst die wordt uitgedeeld en die helpt om het euvel van speekselverlies beter te duiden: ervaart u overdag en/of ’s nachts speekselverlies? Hoe vaak komt het voor? Is er hinder bij het spreken en/of eten en drinken? Hindert het bij bepaalde activiteiten? Hoe erg ervaart u de hinder?

Hoe kunnen we de klachten verminderen dan wel er mee omgaan? Er wordt informatie uitgewisseld over het ‘oefenen met slikmomenten’. Bij bepaalde handelingen ‘bewust’ eerst slikken en dan de handeling uitvoeren; … bijvoorbeeld bij het opstaan, bukken, tuinieren, zakdoek pakken… het eerst (vooraf) slikken te koppelen aan een handeling; zodoende (cognitief) oefenen met bewust slikken (een soort trucje oefenen; een ezelsbruggetje om te letten op het slikken).

Hierna laat Esther een filmpje zien met informatie over medicamenteuze behandelingen wanneer er ernstig speekselverlies optreedt.

Tot slot informeert Esther over het tegenovergestelde, namelijk ‘te weinig speeksel’. Vaak is dit een bijwerking van medicijnen. De speekselklier is meestal nog in orde maar heeft een vertraagde reactie. Gevolgen zijn problemen met kauwen, spreken, tandproblemen. Er worden tips uitgewisseld hoe hier mee om te gaan zoals: water drinken; stukje geschild fruit knabbelen; suikervrij snoepje; mondgel; enz. Eten met speekseltekort kan ook opgevangen worden met het maken van een iets meer smeuïge maaltijd. Verder kan ook snurken het gevolg zijn van speekseltekort; hiervoor zijn weer aparte trucjes.

Als laatste wordt ook stilgestaan bij het belang van goede mondzorg.

Het was weer een leerzame middag; bedankt Esther!

Van deze (besloten) bijeenkomst is geen verslag gemaakt.

Verslag door André van Baelen:
Mv. Jill Verelzen, fysiotherapeut bij Careyn, houdt een inleiding over Balansstoornissen en o.a. freezing bij de ziekte van Parkinson.
Jill opent met een filmpje over loopproblemen en vallen; ongeveer 60% van de mensen met Parkinson valt elk jaar wel een keer. De redenen voor het vallen zijn divers: verandering in het lopen; evenwichtsproblemen; freezing; lage bloeddruk; spierzwakte; denkveranderingen (focusverlies waardoor multitasking nog moeilijker wordt); problemen met zicht.
Loopstoornissen worden ingedeeld in ‘continue’ stoornissen en ‘episodische’. Bij Continue is het steeds het trager lopen met kleine schuifelende pasjes; en bij episodische is freezing een voorbeeld waarbij het lijkt alsof de voeten aan de grond geplakt zijn; of bij festinatie waarbij het lopen plotseling versneld wordt, wat ook weer kan leiden tot vallen.
Zoals de meeste motorische symptomen van de ziekte van Parkinson (zoals traagheid, spierstijfheid en tremor) worden ook de loopstoornissen en het freezing veroorzaakt door controleverlies in de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor soepele, gewilde bewegingen. Bij freezing heeft de patiënt het gevoel aan de grond genageld te staan gedurende 10 seconden (beginstadium van de ziekte) tot enkele minuten (gevorderd stadium van de ziekte). Freezing kan zich ook uiten als schuifelend lopen, met korte passen of trillende benen, wat ook weer valgevoelig is.
Wanneer kan freezing optreden? Namelijk bij het beginnen met lopen (aarzeling bij het starten); bij het draaien; het lopen door smalle doorgangen (zoals een deur); dubbeltaken uitvoeren (bijvoorbeeld praten terwijl je loopt); bij het bereiken van een open ruimte of doel; lopen in het donker.
Met de aanwezigen worden enkele ervaringen uitgewisseld, zoals het lopen in kleine/smalle ruimtes; of het bewegen bij het keukenaanrecht; of het omgaan met drempels.
Tot slot licht Jill toe waar fysiotherapie kan bijdragen aan het onderzoek naar de mate van freezing en het opstellen van een behandelplan; waaronder ‘cuengis’, een strategie om loopstoornissen te doorbreken. Cuengis is het focussen op prikkels om zo uit een loopverstoring te komen. Te denken valt hierbij aan : het plaatsen van markeringen of lichtsignalen op de vloer (visuele cue); het plaatsen van een metronoom die een (loop-)ritme aangeeft of muziek op de radio (auditieve cue); trillingen of lichte aanraking om het lopen te bevorderen (tactiele cue); en hulpmiddelen als cue zoals verschillende typen rollator.
Bedankt Jill voor de informatieve middag.